Eenzaamheid

Het is deze week de week van de eenzaamheid. Het is triest dat het nog steeds nodig is om ieder jaar aandacht te besteden aan dit thema.

Naast mijn werkzaamheden als psychosiciaal therapeut ben ik ook werkzaam als trainer/begeleider bij de Luisterlijn. Een vrijwilligersorganisatie waar vrijwilligers 7 x 24 uur chat en telefonische hulp bieden aan mensen die een luisterend oor kunnen gebruiken. Een groot deel van deze mensen voelt zich eenzaam. Vandaar dat mijn collega Janine Dassen en ik een training over eenzaamheid hebben georganiseerd.

Meer dan 1 miljoen Nederlanders voelen zich sterk eenzaam. Minister De Jonge heeft een campagne gelanceerd: Een tegen eenzaamheid. Vele mooie initiatieven zijn al in het leven geroepen, toch blijft eenzaamheid een moeilijk te grijpen probleem. Vandaag wil ik nader inzoomen op hoe dat kan.

Wat is eenzaamheid
“Eenzaamheid is het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Het kan zijn dat het aantal contacten dat men heeft met andere mensen geringer is dan men wenst. Het kan ook zijn dat de kwaliteit van de gerealiseerde relaties achterblijft bij de wensen.”
Prof. De Jong Gierveld

Eenzaamheid en gezondheidsrisico’s
Eenzaamheid is gecorreleerd aan een slecht immuunsysteem, verhoogde bloeddruk, hogere niveaus van stresshormonen, slechtere kwaliteit van de slaap, minder goed functioneren, obesitas, alcoholmisbruik en drugsgebruik (door ontremming), zelfs een correlatie met dementie bij oudere volwassenen. Inmiddels is aangetoond dat eenzaamheid als een ernstige risicofactor kan worden beschouwd voor een slechte gezondheid, waarmee het zich schaart bij meer bekende factoren zoals obesitas of roken.

Eenzaamheid en hersenen
“Eenzaamheid veroorzaakt dezelfde reactie in het brein als het ervaren van stress. Net als bij stress, maakt het brein ook bij eenzaamheid de stof cortisol aan, die vervolgens als plaque op de receptoren van het brein gaan ‘zitten’. Normaal gesproken remt de hypotanamus dit proces weer af, waardoor er niets aan de hand is. Echter bij langdurige stress of eenzaamheid, wanneer dit chronisch wordt, lukt het niet meer en raakt je systeem ontremt. Je eigen remsysteem werkt niet meer, vergelijkbaar bij inname van alcohol. Dit heeft vooral effect op die delen van het brein waar de emotie wordt bestuurd.

Eén van de gevolgen hiervan voor mensen die langdurige gevoelens van eenzaamheid ervaren, is dat men heel angstig wordt en overal gevaren ziet, waardoor men zich nog verder in een isolement kan gaan terugtrekken.

Daarnaast heeft onderzoek uitgewezen, dat het centrale zenuwstelsel een verhoogd risico heeft te gaan ontsteken, wat dus

lichamelijke pijn (discomfort) tot gevolg heeft. Deze persoon zal dus sterkere pijnprikkels ervaren dan iemand die hier geen last van heeft, omdat bij diegene het brein de pijnprikkels beter zal afremmen. Er zijn mensen die als gevolg van deze ontstekingen zelfs een zachte aanraking van de huid niet kunnen verdragen.

Maar ook de cognitie gaat door chronische eenzaamheid achteruit. Iemand zal daardoor sneller geheugenproblemen kunnen krijgen. Dit deel wordt geregeld vanuit de hypocampus en dit heeft niet alleen effect op iemands geheugen, maar ook op iemands slaap/waak ritme. Iemand gaat daardoor misschien eerder tussendoor dutjes doen, waardoor men ’s nachts nog slechter slaapt. Wat weer als gevolg heeft dat de cognitieve gebieden nog meer aangetast worden en er ontstaat een verdere negatieve spiraal.”

Hoe beïnvloedt eenzaamheid gedrag?
Eenzaamheid kan op verschillende manieren gedrag beïnvloeden. Omdat het de hersenfunctie aantast, is het moeilijker voor mensen die zich eenzaam voelen impulsen te beheersen. Zo kan men eerder bezwijken voor een schuldig genoegen en gaan snoepen in plaats van trainen of gezond eten. Omdat eenzaamheid niet alleen ongelukkig maakt, maar ook een gevoel van onveiligheid geeft, kunnen mensen die zich eenzaam voelen weliswaar proberen om verbinding te maken met anderen, maar onbewust benadrukken ze de negatieve, of waargenomen negatieve kenmerken van de interactie. Zo kan eenzaamheid ertoe leiden dat mensen zich afstandelijk voelen en daardoor afstandelijk handelen ten opzichte van anderen.
Volgens neurowetenschapper John T. Cacioppo komen langdurig eenzamen in een ‘defensieve houding’ terecht, waarin ze anderen eerder afstoten dan aantrekken, en dus nog eenzamer worden.

Eenzaamheid hoort bij het leven
Door onderzoek met hersenscans, fysiologische markers en analyses van erfelijkheid kon eenzaamheid in een evolutionaire context geplaatst worden. In het begin van onze geschiedenis als soort konden we als mens alleen overleven en gedijen door ons te verbinden met anderen – in paren, families, stammen –  om elkaar wederzijds bescherming en steun te verlenen. Eenzaamheid is geëvolueerd als elke andere vorm van pijn. Deze pijn diende om ons ertoe aan te zetten om de verbindingen veilig te stellen die we nodig hadden om te overleven en om vertrouwen, verbondenheid, en collectieve actie te bevorderen vernieuwen. Als honger wordt genegeerd wordt dat gevolgd door afbraak van de hersenen en van het lichaam en uiteindelijk is een individu ‘in het wild’ niet meer in staat voedsel te bemachtigen. Zo kan ook eenzaamheid – als het wordt genegeerd – schadelijke effecten hebben die het moeilijker maken voor een individu om aan die eenzaamheid te ontsnappen. Dus, hoewel eenzaamheid voelt als alleen een negatieve ervaring, is het in feite een ervaring die heeft zich ontwikkeld als een 

signaal om gedrag te veranderen, net als honger, dorst, of fysieke pijn. Het dient om ons te motiveren om de aansluitingen te vernieuwen die we nodig hebben om te overleven en gedijen.

Oplossen versus doormaken
Hulpverleners willen eenzaamheid te vaak oplossen door mensen via georganiseerde activiteiten met elkaar in contact te brengen. Was het maar zo eenvoudig, denkt Jorna. Want iemand die alleen is hoeft niet eenzaam te zijn, en andersom kunnen mensen met veel contacten ook eenzaam zijn. “Een vrouw vertelde mij dat zij eenzaam was, en dat het niet te maken had met te weinig sociale relaties maar veeleer met haar eigen bestaan. De existentiële eenzaamheid die zij heeft doorgemaakt, maakt dat ze nu juist bewuster, persoonlijker en hartelijker in het leven staat.”


Sociale benadering en individuele ervaring
De sociale benadering van eenzaamheid denkt vooral in doelgroepen. Uit onderzoek is naar voren gekomen dat ouderen, mensen met een beperking, weinig opleiding en psychische problemen eenzamer zijn dan andere mensen.

Maar tegelijk is eenzaamheid ook een persoonlijke ervaring en staat deze in verband met existentie en zingeving, en daar sluit veel sociale hulpverlening niet bij aan. Jorna: “Veel interventieprogramma’s werken niet goed omdat er te veel vanuit doelgroepen wordt gedacht en algemene oplossingen worden bedacht voor veelal ingrijpende persoonlijke ervaringen.” “En juist omdat het zo vaak om persoonlijke ervaring gaat, is de kwaliteit van het contact cruciaal”.

Een metastudie uit 2011  vergeleek vier manieren waarop eenzaamheid doorgaans bestreden wordt: het creëren van mogelijkheden tot sociaal contact, het vergroten van de sociale steun, het verbeteren van sociale vaardigheden en ‘sociale cognitie’ aanpakken.

Vooral die laatste methode, bijvoorbeeld in de vorm van cognitieve gedragstherapie of schematherapie, zet in op het subjectieve karakter van eenzaamheid en de manier waarop chronisch eenzamen sociale situaties interpreteren – en kwam ook het meest belovend uit de bus.


Onderzoeken wat je overtuigingen zijn t.a.v. de interacties met de mensen om je heen. Wat je ziet, wat je interpreteert, wat je daarbij voelt en hoe je je gedraagt is volgens mij dan ook de beste manier in de strijd tegen ieders individuele gevoel van eenzaamheid. 

Een prachtig filmpje met uitleg vind je op:

https://www.youtube.com/watch?v=n3Xv_g3g-mA&feature=youtu.be

Met dank aan mijn lieve collega Janine Dassen voor haar uitgebreidt vooronderzoek.
Literatuur:
Loneliness, Human Nature and the Need for Social Connection/ john t. cacioppo and william patrick
Borderlinetimes: Dirk de Wachter

Praktijk

Burgemeester van Rijnsingel 20B
5913 AN VENLO
Gratis parkeren.
Op loopafstand van station Venlo

Tel: 06 – 130 85 089

Mail: info@yvonhuibers.nl
Of vul het formulier in op deze pagina.

3 + 5 =

Psychosociale therapie Praktijk Yvon Huibers

Praktijk voor psychosociale therapiehttps://www.yvonhuibers.nl

Psychosociale therapie Praktijk Yvon Huibers